فیشینگ چیست و چگونه از قربانی شدن در این حملات جلوگیری کنیم؟

تصور کنید یک پیامک بانکی دریافت می‌کنید که از شما می‌خواهد فوراً برای جلوگیری از مسدود شدن حساب، روی یک لینک کلیک کنید. یا ایمیلی رسمی می‌بینید که ظاهرش کاملاً شبیه پیام‌های واقعی است. تنها یک کلیک کافی است تا اطلاعات حساس شما در اختیار مجرمان سایبری قرار بگیرد. این دقیقاً همان نقطه‌ای است که بسیاری از کاربران قربانی فیشینگ می‌شوند.

فیشینگ یکی از خطرناک‌ترین و در عین حال رایج‌ترین تهدیدهای سایبری است که هر روز کاربران عادی، صاحبان سایت‌ها و حتی کسب‌وکارهای آنلاین را هدف قرار می‌دهد. این حملات فقط به ایمیل محدود نیستند و می‌توانند از طریق پیامک، شبکه‌های اجتماعی، تماس تلفنی یا حتی نتایج جعلی گوگل انجام شوند.

در این راهنمای کاربردی و به‌روز، خیلی سریع و بدون پیچیدگی یاد می‌گیرید فیشینگ چیست، چگونه آن را تشخیص دهید و مهم‌تر از همه اگر قربانی حمله فیشینگ شدید، دقیقاً چه اقداماتی باید انجام دهید تا از سرقت اطلاعات و خسارت‌های بعدی جلوگیری کنید.

فیشینگ چیست؟

فیشینگ نوعی حمله سایبری است که در آن مهاجمان با جعل هویت افراد یا سازمان‌های معتبر، کاربران را فریب می‌دهند تا اطلاعات حساسی مانند رمز عبور، اطلاعات بانکی یا دسترسی به حساب‌های کاربری را در اختیار آن‌ها قرار دهند. این حملات معمولاً از طریق ایمیل، پیامک، شبکه‌های اجتماعی یا صفحات جعلی وب انجام می‌شوند و هدف اصلی آن‌ها سرقت اطلاعات یا دارایی دیجیتال است.

فیشینگ چگونه اطلاعات را سرقت می‌کند؟

در این نوع حمله، مهاجم معمولاً با ارسال پیام جعلی حاوی لینکی مشکوک، کاربر را ترغیب می‌کند تا روی آن کلیک کند. این پیام می‌تواند به صفحه‌ای هدایت شود که مشابه سایت‌های واقعی است. در آن لحظه،اطلاعات را از طریق فرم‌های تقلبی جمع‌آوری می‌کند. حالا می‌دانیم این تهدید چگونه کار می کند

 تفاوت فیشینگ با سایر حملات مهندسی اجتماعی

حمله ی فیشینگ چیست؟ این نوع تهدید سایبری، یکی از شاخه‌های حملات مهندسی اجتماعی به‌شمار می‌آید برخلاف سایر حملات مهندسی اجتماعی که ممکن است از تماس مستقیم یا تعامل حضوری استفاده کنند، فیشینگ اغلب به‌صورت غیرحضوری و از طریق ابزارهای دیجیتال انجام می‌شود. مثلاً یک هکر ممکن است با ارسال ایمیل جعلی، کاربر را فریب دهد تا رمز عبورش را وارد کند. بنابراین در پاسخ به سوال خطر فیشینگ چیست باید گفت: فریب با ظاهر قانونی.

آشنایی با انواع حملات فیشینگ 

حمله پیامکی با هدف فریب کاربران چیست؟ (smishing)

فیشینگ پیامکی چیست؟ این نوع حمله زمانی رخ می‌دهد که هکرها پیامکی حاوی لینک جعلی برای قربانی ارسال می‌کنند و وانمود می‌کنند از سوی بانک یا شرکت معتبر هستند. هدف این پیام‌ها فریب کاربر برای وارد کردن اطلاعات حساس است. به زبان ساده، فیشینگ پیامکی یعنی چی؟ یعنی تله‌ای دیجیتال از طریق پیامک.

 فیشینگ ایمیلی(Email Phishing)

در حمله فیشینگ ایمیلی، هکر با ارسال ایمیلی جعلی سعی می‌کند کاربر را متقاعد کند تا روی یک لینک مشکوک کلیک کند یا اطلاعات ورود خود را وارد نماید. این ایمیل‌ها معمولاً ظاهری رسمی و حرفه‌ای دارند و ممکن است از نام سازمان‌های معتبر برای فریب استفاده کنند.

 فیشینگ تلفنی(Vishing)

فیشینگ تلفنی یا “ویشینگ” زمانی رخ می‌دهد که مهاجم با تماس صوتی وانمود می‌کند نماینده بانک یا سازمان رسمی است و با روش‌هایی مانند ایجاد اضطراب یا وعده خدمات، کاربر را متقاعد به افشای اطلاعات می‌کند. این روش اغلب برای سرقت اطلاعات بانکی یا رمز عبور استفاده می‌شود.

 فیشینگ شبکه‌های اجتماعی (مثل اینستاگرام و واتساپ) 

فیشینگ اینستاگرام چیست؟ در این حمله، مهاجم با ساخت صفحه‌ای جعلی یا ارسال پیام در دایرکت، کاربران را به صفحات تقلبی هدایت می‌کند. هدف، سرقت اطلاعات حساب است. حمله فیشینگ اینستاگرام می‌تواند شامل ربات‌های جعلی، لینک‌های مشکوک یا وعده جوایز غیر واقعی باشد.

سرقت رمزارز با ترفندهای سایبری 

فیشینگ ارز دیجیتال چیست؟ این نوع حمله با هدف سرقت کلیدهای خصوصی یا اطلاعات کیف پول کاربران انجام می‌شود. مهاجمان از سایت‌های جعلی یا پیام‌های فریبنده برای دسترسی به دارایی‌های رمزنگاری‌شده استفاده می‌کنند. از آنجا که معاملات برگشت‌ناپذیر هستند، فیشینگ ارز دیجیتال بسیار خطرناک است. از جمله این حملات فیشینگ بیت کوین است که به‌طور گسترده رواج دارد.

 فیشینگ بانکی و صفحات درگاه جعلی 

در این نوع حمله، هکرها با طراحی صفحات پرداخت جعلی، کاربران را فریب می‌دهند تا اطلاعات بانکی خود را وارد کنند. فیشینگ بانکی یکی از رایج‌ترین انواع حملات است. برای مقابله با فیشینگ بانک باید ابزارهای جلوگیری از فیشینگ بانکی را بشناسیم.

 فیشینگ از طریق تبلیغات گوگل و سئو منفی 

گاهی مهاجمان با سئو منفی، صفحات جعلی را در نتایج گوگل بالا می‌آورند. کاربران برای تشخیص فیشینگ باید به آدرس سایت توجه کنند.

 نشانه‌های هشداردهنده برای تشخیص فیشینگ

 چگونه سایت‌های کلاهبرداری را شناسایی کنیم؟

برای تشخیص سایت کلاهبرداری باید به نشانی (URL) سایت، وجود گواهی SSL (https)، ظاهر مشکوک صفحه و خطاهای نگارشی توجه کنید. همچنین، سایت‌هایی که وعده‌های غیرواقعی می‌دهند یا از شما اطلاعات حساس می‌خواهند، معمولاً قابل اعتماد نیستند. بررسی نظرات کاربران نیز می‌تواند مفید باشد.

 بررسی لینک‌های جعلی در ایمیل و پیامک 

در مواجهه با پیام‌هایی که لینک مشکوک دارند، ابتدا آدرس مقصد را بررسی کنید. لینک‌های جعلی معمولاً تفاوت‌های جزئی با آدرس اصلی دارند. سوالی که در اینجا مطرح می شود این است که  اگر روی لینک جعلی کلیک کردیم چه کنیم؟ سریعاً اتصال به اینترنت را قطع و اطلاعات ورود را تغییر دهید.

 هرزنامه چیست و چه ارتباطی با سرقت اطلاعات دارد؟

هرزنامه چیست؟ هرزنامه یا اسپم به پیام‌های ناخواسته‌ای گفته می‌شود که اغلب با اهداف تبلیغاتی یا فریبکارانه ارسال می‌شوند. بسیاری از حملات در قالب همین هرزنامه‌ها صورت می‌گیرند. شناسایی و حذف این پیام‌ها می‌تواند نقش مهمی در کاهش ریسک فیشینگ داشته باشد.

 تشخیص URLهای تقلبی و ناامن 

یکی از روش‌های اساسی برای مقابله با این تهدید، بررسی دقیق URLهاست. سایت‌های جعلی معمولاً دامنه‌هایی شبیه به دامنه‌های واقعی دارند اما با تفاوت‌های ظریف. استفاده از ابزارهای بررسی URL و افزونه‌های امنیتی مرورگر به تشخیص این موارد کمک می‌کند.

چک‌لیست تشخیص لینک فیشینگ

بعد از حمله فیشینگ چه کنیم؟

اگر روی یک لینک مشکوک کلیک کرده‌اید یا اطلاعات خود را در یک صفحه جعلی وارد کرده‌اید، زمان نقش حیاتی دارد. برای جلوگیری از خسارت بیشتر، این اقدامات را به ترتیب انجام دهید:

1. قطع فوری اتصال اینترنت
   بلافاصله اینترنت دستگاه را قطع کنید تا از ارسال اطلاعات بیشتر به مهاجم جلوگیری شود.

2. تغییر سریع رمزهای عبور
   رمز عبور ایمیل، حساب‌های بانکی، شبکه‌های اجتماعی و هر سرویس مرتبط دیگر را فوراً تغییر دهید و در صورت امکان، احراز هویت دومرحله‌ای را فعال کنید.

3. بررسی لاگ‌ها و فعالیت‌های مشکوک
   تاریخچه ورود به حساب‌ها و دستگاه‌ها را بررسی کنید و در صورت مشاهده ورود ناشناس، دسترسی‌ها را محدود یا لغو کنید.

4. تماس با بانک یا سرویس مالی
   اگر اطلاعات بانکی وارد کرده‌اید، فوراً با بانک تماس بگیرید تا کارت یا حساب شما مسدود و تراکنش‌ها بررسی شود.

5. گزارش به پلیس فتا
   حادثه را از طریق وب‌سایت پلیس فتا گزارش دهید تا امکان پیگیری قانونی و جلوگیری از آسیب به دیگران فراهم شود

پیشگیری از حملات فیشینگ؛ چگونه قبل از گرفتار شدن، خودمان را ایمن کنیم؟

بهترین راه مقابله با فیشینگ، پیشگیری هوشمندانه است. بیشتر قربانیان نه به‌دلیل ضعف فنی، بلکه به‌خاطر بی‌دقتی یا ناآگاهی گرفتار این حملات می‌شوند. با رعایت اقدامات زیر، می‌توان احتمال قربانی شدن را تا حد زیادی کاهش داد.

استفاده از احراز هویت دومرحله‌ای (2FA)

فعال‌سازی احراز هویت دومرحله‌ای روی ایمیل، حساب‌های بانکی، شبکه‌های اجتماعی و پنل‌های مدیریتی سایت، یکی از مؤثرترین راه‌ها برای جلوگیری از سوءاستفاده است. حتی اگر رمز عبور لو برود، بدون عامل دوم دسترسی ممکن نخواهد بود.

به‌روزرسانی مداوم سیستم‌ها و مرورگر

سیستم‌عامل، مرورگر و افزونه‌ها را همیشه به‌روز نگه دارید. بسیاری از حملات فیشینگ از ضعف‌های امنیتی قدیمی سوءاستفاده می‌کنند که در نسخه‌های جدید برطرف شده‌اند.

استفاده از آنتی‌ویروس و افزونه‌های امنیتی معتبر

آنتی‌ویروس‌های به‌روز و افزونه‌های ضد فیشینگ مرورگر می‌توانند:

• لینک‌های مشکوک را شناسایی کنند

• صفحات جعلی را قبل از بارگذاری مسدود کنند

• هشدارهای امنیتی لحظه‌ای بدهند

البته توجه داشته باشید که هیچ ابزار امنیتی جایگزین هوشیاری کاربر نمی‌شود.

دقت در ایمیل‌ها، پیامک‌ها و شبکه‌های اجتماعی

قبل از کلیک روی هر لینک:

• فرستنده را بررسی کنید

• به لحن پیام (تهدید، عجله، وعده جایزه) توجه کنید

• از کلیک روی لینک‌های ناشناس یا کوتاه‌شده خودداری کنید

اگر پیام ظاهراً از طرف بانک یا سازمان مهمی است، از مسیر رسمی وارد شوید نه از طریق لینک پیام.

آموزش مداوم و افزایش آگاهی امنیتی

شناخت روش‌های جدید فیشینگ نقش مهمی در پیشگیری دارد. مطالعه مقالات آموزشی، دنبال‌کردن هشدارهای امنیتی و آموزش اعضای خانواده یا کارکنان، یک لایه دفاعی بسیار مؤثر ایجاد می‌کند.

استفاده از رمزهای عبور قوی و منحصربه‌فرد

هر حساب کاربری باید رمز عبور مخصوص به خود را داشته باشد. استفاده از یک رمز برای چند سرویس، ریسک نفوذ زنجیره‌ای را به‌شدت افزایش می‌دهد. استفاده از ابزارهای مدیریت رمز عبور توصیه می‌شود.

بررسی امنیت سایت‌ها قبل از وارد کردن اطلاعات

قبل از وارد کردن هرگونه اطلاعات حساس:

• وجود https را بررسی کنید

• به دامنه سایت دقت کنید

• از معتبر بودن منبع مطمئن شوید

سایت‌های جعلی معمولاً تفاوت‌های ظریفی با نسخه اصلی دارند.

نقش زیرساخت میزبانی و امنیت سایت در جلوگیری از حملات فیشینگ

بسیاری از کاربران تصور می‌کنند فیشینگ فقط از طریق ایمیل یا پیامک اتفاق می‌افتد، در حالی که زیرساخت فنی سایت و میزبانی وب نقش مهمی در کاهش یا افزایش ریسک این حملات دارد. اگر سایت یا سرویس‌های آنلاین روی بستر ناامن اجرا شوند، حتی کاربران هوشیار هم ممکن است قربانی شوند.

چرا انتخاب هاست امن اهمیت دارد؟

یک هاست امن با تنظیمات به‌روز، مانیتورینگ مداوم و محدودسازی دسترسی‌ها می‌تواند از ایجاد صفحات جعلی، تزریق کدهای مخرب و سوءاستفاده از منابع سرور جلوگیری کند. بسیاری از حملات فیشینگ از طریق سایت‌هایی انجام می‌شوند که روی هاست‌های ضعیف یا بدون کنترل امنیتی مناسب میزبانی شده‌اند.

مشاهده هاستینگ وردپرس امن گنجه هاست

SSL؛ اولین نشانه اعتماد برای کاربر و موتورهای جستجو

گواهی SSL فقط یک قفل سبز در مرورگر نیست؛ بلکه یکی از ابزارهای اصلی برای جلوگیری از جعل صفحات و سرقت اطلاعات است. سایت‌هایی که فاقد SSL معتبر هستند، هم اعتماد کاربران را از دست می‌دهند و هم بیشتر در معرض سوءاستفاده برای حملات فیشینگ قرار می‌گیرند.

نقش DNS امن در مقابله با صفحات جعلی

بخشی از حملات فیشینگ از طریق دستکاری یا هدایت کاربران به دامنه‌های جعلی انجام می‌شود. استفاده از DNS امن و مدیریت صحیح دامنه، می‌تواند از حملات DNS Spoofing و هدایت مخرب کاربران جلوگیری کند. این موضوع به‌ویژه برای کسب‌وکارهای آنلاین اهمیت بالایی دارد.

ایمیل امن؛ خط مقدم مقابله با فیشینگ

بیش از 70٪ حملات فیشینگ از طریق ایمیل انجام می‌شود. استفاده از سرویس ایمیل امن همراه با تنظیمات SPF، DKIM و DMARC باعث می‌شود ایمیل‌های جعلی شناسایی شده و قبل از رسیدن به کاربر مسدود شوند. این موضوع هم برای کاربران عادی و هم برای سازمان‌ها حیاتی است.

جمع‌بندی نهایی

 خلاصه نکات کلیدی برای محافظت در برابر فیشینگ 

در پاسخ باید گفت با حمله‌ای هوشمندانه و فریب‌کارانه مواجهیم که امنیت کاربران را تهدید می‌کند. برای جلوگیری، باید نسبت به لینک‌ها، پیام‌ها و صفحات مشکوک هوشیار بود. استفاده از احراز هویت دومرحله‌ای، آنتی‌ویروس معتبر و آموزش مداوم از مهم‌ترین ابزارهای مقابله با این تهدید سایبری هستند.

 معرفی منابع معتبر امنیت سایبری 

برای ارتقای دانش در زمینه امنیت سایبری، پیشنهاد می‌شود منابعی مانند وب‌سایت OWASP، مقالات آموزشی شرکت‌های امنیتی مانند Kaspersky، و راهنماهای پلیس فتا را دنبال کنید. این منابع، اطلاعات به‌روز و کاربردی درباره پیشگیری از این تهدید سایبری ارائه می‌دهند.

 یک چک‌لیست سریع برای بررسی امنیت لینک‌ها

برای تشخیص تهدید سایبری پیش از کلیک، موارد زیر را بررسی کنید: آیا URL امن است؟ آیا فرستنده قابل اعتماد است؟ آیا لینک کوتاه شده یا مشکوک است؟ اگر روی لینک جعلی کلیک کردیم چه کنیم؟ سریع رمزها را عوض کنید و از متخصص امنیت کمک بگیرید.

سوالات متداول